Het is bijna zover. Vanaf 2 augustus 2026 gaan Nederlandse toezichthouders de EU AI Act handhaven. De AI-geletterdheidsplicht, die al sinds februari 2025 geldt, krijgt daarmee tanden. En de cijfers liegen niet: de helft van de Nederlandse bedrijven is er nog niet klaar voor. Het goede nieuws? Met een paar gerichte stappen sta je er wél goed voor.
Wat verandert er op 2 augustus?
Tot nu toe was de AI Act vooral een wet op papier. Dat verandert. Vanaf 2 augustus houden tien Nederlandse toezichthouders, met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) voorop, toezicht op de naleving. Twee onderdelen springen eruit:
- Artikel 4: AI-geletterdheid. Gebruikt je team ChatGPT, Copilot of Claude? Dan moet je kunnen aantonen dat je medewerkers weten wat ze doen: wat de tools kunnen, waar de grenzen liggen en hoe ze er veilig mee omgaan.
- Artikel 5: verboden praktijken. AI-toepassingen die de wet verbiedt, zoals manipulatieve systemen of sociale scoring, worden actief aangepakt.
De zwaarste eisen voor hoog-risicosystemen zijn doorgeschoven naar december 2027. Maar 2 augustus staat vast. Die datum schuift niet meer.
De helft van de bedrijven is niet voorbereid
Uit de Barometer Digitale Decennium 2026 van ICTRecht, onder ruim vijfhonderd organisaties, blijkt dat de helft van de Nederlandse bedrijven niet is voorbereid op de Europese digitale wetgeving. Eerder onderzoek van TNO liet zien dat slechts 23% van de bedrijven concrete stappen heeft gezet voor de AI Act.
Grote kans dus dat je concurrent het ook nog niet geregeld heeft. Dat is geen reden om te wachten. Het is juist je kans om voorop te lopen. Een team dat aantoonbaar goed met AI werkt, is niet alleen compliant, maar ook gewoon productiever.
Hoe streng wordt het toezicht?
De AP heeft aangegeven pragmatisch maar streng te werk te gaan. In gewone taal: wie aantoonbaar bezig is met AI-geletterdheid, krijgt ruimte. Wie niets heeft gedaan, niet.
De boetes kunnen fors oplopen. Voor verboden AI-praktijken tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet. Voor de meeste MKB-bedrijven is dat niet het realistische scenario. Maar een toezichthouder die om je AI-beleid vraagt terwijl je niets kunt laten zien, wil je ook niet.
Dit regel je vóór 2 augustus
Je hoeft geen compliance-afdeling op te tuigen. Drie stappen maken het verschil:
- Breng in kaart welke AI-tools je team gebruikt en waarvoor. Een simpel overzicht volstaat.
- Train je team in praktisch en veilig AI-gebruik: herkennen wanneer AI iets verzint, geen gevoelige gegevens delen, en weten wanneer je zelf beslist.
- Leg het vast. Een korte notitie met wie er getraind is, wanneer en waarin. Dat is precies het bewijs waar een toezichthouder om vraagt.
Wie deze drie stappen zet, voldoet niet alleen aan de wet. Je haalt er ook direct rendement uit: minder fouten, snellere output en collega's die AI met vertrouwen gebruiken.
Van verplichting naar voorsprong
De AI Act voelt voor veel ondernemers als huiswerk. Maar de geletterdheidsplicht vraagt precies wat slim ondernemen toch al vraagt: een team dat de tools begrijpt waarmee het werkt. De deadline van 2 augustus is dan geen dreiging, maar een goed moment om het eindelijk te regelen.
Wil je het in één keer goed regelen? Bij XAM train je je team in één dag in praktisch en veilig AI-gebruik, inclusief het bewijs dat je het geregeld hebt. Je leert het vandaag, je gebruikt het morgen. Bekijk de AI-training voor bedrijven of vraag een incompany AI-training aan voor je hele team.
